Από: Μαρία Πέππα –
Χρειάζεται θάρρος και εντιμότητα για να παραδεχτούμε το πόσο συχνά δικαιολογούμε απέναντι στον εαυτό μας καθώς και τους άλλους. Άλλωστε δεν είμαστε οι μόνοι. Θα μπορούσαμε να πούμε πως όλοι οι άνθρωποι το κάνουμε έως έναν βαθμό. Ωστόσο, μπορεί κάποιες φορές οι δικαιολογίες να χρειάζονται γιατί εξυπηρετούν συγκεκριμένο σκοπό, κάποιες άλλες όμως υπονομεύουν τον εαυτό μας καθώς και την ίδια τη ζωή.
Δεν θα πρέπει να ξεχνάμε πως επίγνωση σημαίνει δύναμη. Έτσι λοιπόν, να είμαστε σε θέση να προσδιορίσουμε τις δικαιολογίες μας, να κατανοήσουμε τους φόβους που μας έχουν στη συχνή χρήση τους, να αναλαμβάνουμε την ευθύνη των συνεπειών τους και να δεσμευόμαστε να κάνουμε τα πράγματα με έναν τρόπο διαφορετικό, είναι κάτι παραπάνω από αναγκαίο.
Γιατί χρησιμοποιούμε τις δικαιολογίες…
Χρησιμοποιούμε κυρίως τις δικαιολογίες, όταν μας λείπει το κίνητρο, όταν δεν υπάρχει κάτι που να μας παρακινεί. Οι άνθρωποι έχουμε την τάση να απομακρυνόμαστε ή να αποφεύγουμε τον πόνο και την ταλαιπωρία και να καλωσορίζουμε την ευχαρίστηση. Ως εκ τούτου αποτελεί μέρος της αντιδραστικής φύσης μας να χρησιμοποιήσουμε τις δικαιολογίες.
Οι δικαιολογίες επί της ουσίας, είναι ένας μηχανισμός αυτοπροστασίας. Με τις δικαιολογίες προστατεύουμε τον εαυτό μας από τα συναισθήματα της ντροπής, της ενοχής, του άγχους, της αμηχανίας, του φόβου και της ενόχλησης.
Οι δικαιολογίες μας βοηθούν να μετατοπίσουμε την εστίαση της προσοχής μας από κάτι βαθιά προσωπικό, σε κάτι γενικότερο π.χ. Είναι πιο εύκολο να πούμε ¨ήμουν πολύ κουρασμένοι και δεν έκανα αυτό που συμφωνήσαμε¨ ή ¨άλλαξα γνώμη¨ από το να αναγνωρίσουμε τον βαθύ φόβο μιας ενδεχόμενης αποτυχίας μας.
Κοινοί λόγοι και αιτίες που χρησιμοποιούμε τις δικαιολογίες…
Ο Φόβος της αποτυχίας, της επιτυχίας, της αμηχανίας ή της γελοιοποίησης, της αβεβαιότητας ή της αλλαγής, του λάθους, της ανάληψης ευθύνης, της πρόκλησης στενοχώριας στους άλλους ή ένας γενικότερος φόβος των συναισθημάτων που προκαλούνται όταν σκεφτόμαστε τις προκλήσεις που εμπεριέχει κάποιος στόχος μας.
Οι Περιοριστικές μας πεποιθήσεις. Η απουσία πίστης για παράδειγμα στην ικανότητα μας να υπηρετήσουμε ή να ολοκληρώσουμε κάποια πράγματα. Όταν υπάρχει η αμφιβολία μέσα μας πως μπορεί να μην εξελιχθεί ή να λειτουργήσει όπως θα επιθυμούσαμε.
Η Αβεβαιότητα. Η απουσία βεβαιότητας με την τελική έκβαση του σχετικού αποτελέσματος ή των αστάθμητων παραγόντων που μπορεί να εμπλακούν στην πραγματοποίηση μιας αλλαγής, στόχου ή επιθυμίας.
Η Έλληψη ετοιμότητας. Όταν δεν έχουμε πληροφορίες, πηγές, χρόνο ή ενέργεια για να κάνουμε μια αλλαγή ή να εκπληρώσουμε έναν στόχο.
Όταν ο στόχος μας δεν είναι αυθεντική μας επιλογή, αλλά τον κάναμε δικό μας για να ευχαριστήσουμε κάποιους άλλους. Οι γονείς μας για παράδειγμα.
Αποφυγή δυσφορίας. Όταν αποφεύγουμε να δράσουμε φοβούμενοι την αντίδραση των άλλων σε αυτό που θέλουμε να κάνουμε.
Επιπλοκές. Όταν μπαίνουμε στη διαδικασία και διαπιστώνουμε ότι είναι πιο δύσκολα και περίπλοκα τα πράγματα από ότι αρχικά τα περιμέναμε και αμφιβάλλουμε για το εάν θέλουμε να συνεχίσουμε.
Αδράνεια. Επειδή είναι πολύ πιο εύκολο να παραμένουμε εκεί που βρισκόμαστε και να μην κάνουμε τίποτα, παρά να διακινδυνεύσουμε ρισκάροντας.
Πότε οι δικαιολογίες είναι χρήσιμες…
Οι δικαιολογίες είναι χρήσιμες όταν:
• Προστατεύουν τους αρχικούς μας στόχους
• Δίνονται με συμπόνια και κατανόηση, κάτι που μας βοηθά να διατηρήσουμε την αυτοεκτίμησή μας και να νιώθουμε καλά για να συνεχίσουμε
Ο αντίτυπος της δικαιολογίας στη ζωή μας…
Όταν οι δικαιολογίες γίνονται συχνά, εμποδίζουν την ανάληψη δράσης προς τους στόχους μας με αποτέλεσμα να βλάψουμε την αυτοεκτίμησή μας, να ενισχύουμε τους φόβους μας και τις περιοριστικές πεποιθήσεις μας, να εμποδίσουμε τη δημιουργικότητά μας, να απογοητεύσουμε τους άλλους και πάνω από όλους τους εαυτούς μας.
Όταν δικαιολογούμε στους άλλους, ρισκάρουμε και βλάπτουμε τον τρόπο με τον οποίο εκείνοι μας αντιλαμβάνονται.
Όταν οι δικαιολογίες γίνονται από συνήθεια, μας βγαίνουν σε μια αρνητική στάση ζωής. Η αυτο-λύση γίνετε κυρίαρχο συναίσθημα και η ζωή μας γενικότερα λιγότερο ικανοποιητική.
Η απάντηση στις δικαιολογίες…
Η απάντηση δεν είναι να σταματήσουμε να δίνουμε δικαιολογίες, αλλά με το μέτρο και τη διάκριση παρά το πλευρό μας, να ευαισθητοποιήσουμε τον εαυτό μας έτσι ώστε να είμαστε ειλικρινείς τουλάχιστον απέναντί του. Είναι απαραίτητο να είμαστε ευγενικοί και συμπονετικοί. Εάν είστε σκληροί με τους εαυτούς μας:
• Δεν πρόκειται να κάνουμε τις αλλαγές που χρειάζεται να κάνουμε ώστε να
βγούμε έξω από τη ζώνη της ασφάλειας και της άνεσής μας.
• Άλλα θα λέμε, άλλα θα εννοούμε και άλλα θα πράττουμε διακυβεύοντας τον
αυτοσεβασμό και την αξιοπιστία μας.
Η δικαιολογία εύκολα μπορεί να γίνει μια κακή συνήθεια. Ωστόσο, αυτό είναι κάτι που μπορεί να αλλάξει. Ακόμη και μια σύντομη παύση για να την παρατηρήσουμε πριν προλάβει να εκδηλωθεί, είναι αρκετή για να αποτρέψουμε εστιάζοντας στα αποτελέσματα που θέλουμε, δεν αποφεύγουμε τους φόβους και τις δυσκολίες μας.
Το να αποφύγουμε να εκφράζουμε την αλήθεια μας δικαιολογώντας τους εαυτούς μας, μπορεί να φαντάζει προκλητική και δύσκολη υπόθεση γιατί προϋποθέτει να έρθουμε αντιμέτωποι με τα εσώψυχά μας. Συχνά, κρίνουμε τους εαυτούς μας όταν εξετάζουμε με προσοχή τους λόγους για τους οποίους την χρησιμοποιούμε. Ξέρουμε ότι μπορούμε να κάνουμε κάτι καλύτερο, απλά είμαστε ¨φοβισμένοι¨ ή ¨τεμπέληδες¨ και δεν θέλουμε να ταλαιπωρηθούμε.
Κανείς από εμάς δεν αισθάνεται άνετος και ευτυχής όταν για κάποιον λόγο επιλέγει να αποκρύψει την αλήθεια του, όταν αισθάνεται πως κινδυνεύει να αποκαλυφθεί ή να βρεθεί κάτω από το εξεταστικό ή άγρυπνο μάτι κάποιων άλλων.
Έτσι λοιπόν ο σκοπός της άσκησης που ακολουθεί είναι να ευαισθητοποιηθεί περισσότερο και να αποκτήσετε επίγνωση των δικαιολογιών που δίνετε. Να καταφέρετε να γίνετε πιο ευγενικοί και συμπονετικοί με τον εαυτό σας και οι επιλογές σας να είναι πιο συνειδητές.
Άσκηση…
Αδειάστε το νου σας εισπνέοντας και εκπνέοντας χαλαρά για μερικά λεπτά από τις έγνοιες της καθημερινότητας.
Πάρτε μολύβι – χαρτί και σκεφτείτε έναν στόχο που θέλετε να επιτύχετε και γιατί. Καταγράψτε τα.
Δίχως να κρίνετε τον εαυτό σας αφήστε να αναδυθούν σαν από μόνες τους 4-5 από τις συνηθισμένες σας δικαιολογίες. Αναζητήστε τες σε λέξεις όπως ¨δεν μπορώ¨, ¨δεν έχω¨, ¨δεν¨, ¨λυπάμαι, αλλά¨ ή ¨γιατί¨.
Τώρα, για κάθε δικαιολογία απαντήστε στις ερωτήσεις…
1. Ποια είναι η βαθύτερη σκέψη ή κρυμμένος φόβος μου ? Τι πραγματικά συμβαίνει. Σταματήστε, πάρτε μια βαθιά εισπνοή και παρατηρήστε τις σκέψεις και τα συναισθήματα που αναδύονται. Στη συνέχεια καταγράψτε τα όλα ακόμη και αυτά που σας φαίνονται ανόητα.
2. Ποιος είναι ο αντίκτυπος αυτής της δικαιολογίας στη ζωή μου, στη σχέση μου με τον εαυτό μου, με τους άλλους. Ποιες υπεράφησα να χαθούν;
3. Τι θα μπορούσα να πω ? Τι θα ήθελα να ακούσω τον εαυτό μου να λέει αντί αυτού που είπα. Πώς μπορώ να είμαι εντάξει με τον εαυτό μου, να εξελίσσομαι και να πετύχω τους στόχους μου ?
4. Τι θα κάνω με τις παραπάνω πληροφορίες και γνώσεις που άντλησα για τον εαυτό μου ;
5. Τι μέτρα θα λάβω για να έρθω αντιμέτωπος με τους φόβους μου, την έλλειψη επαρκών πόρων, τα κίνητρα, ίσως την χαμηλή μου αυτοπεποίθηση ?
Μαρία Πέππα
Κλινική Υπνοθεραπεύτρια – Stress Coach
********
